محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( شارح : مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى )

356

مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى )

مرتفع شد و ماه هفتم به سلامت گذشت و در ماه نهم در وفق معتاد زائيد . و ديگر جاها نيز بسيار شهود شده كه دادن مليِّنات حوامل را باعث امن از اكثر آفات است ، لهذا گفته‌اند كه طبع حوامل را دايم مائل به لينت بايد داشت . پس اگر به مثل اسفيدباجات دسمه و ديگر اغذيهء مناسبه اين امر حاصل آيد فبها ، و گرنه شيرخشت و امثال آن بايد داد و مغز فلوس نيز مجوز است ، روغن بادام آميخته ، به شرطى كه شاربهء آن معتاد به زحير نباشد از شرب مغز فلوس ، چه ، بعض مردم را ديده شد كه تربد پيچش نمىكند و مغز فلوس پيچش مىآرد ، اگرچه روغن بادام كثير انداخته باشند . بالجمله رعايت مزاج و عادت ملاك امر است و لحاظ آن در هر امر واجب . و ديگر مليِّنات كه به اينها توان داد تمر هندى است مع الجلنجبين و ترنجبين مع گلاب . و نيكوترين اشيا كه در اكثر امزجه عمل مىكند و همه وقت يافته مىشود و در خوردن نيز آسان است اين است كه برگ خشك گل سرخ از تخم پاك كرده موازنه سه درم يا زياده حسب حاجت و طبيعت بگيرند و شب در قدرى گلاب آن را تر نمايند و صبح آن را باريك بسايند آب انداخته و نهجى باريك نمايند كه حاجت پالانيدن نباشد ، پس به قند سپيد يا نبات ، شيرين سازند و بدهند كه دو سه دست به فراغت مىآرد و بلا اذيت و مع ذلك حافظ جنين و قُوى و اعضاى باطنى است . و اگر گل تازه به همرسد و آن را همچنان بسايند و بدهند قوىتر از گل خشك باشد در تليين . اما از مليِّنات هرچه به حامله نتوان داد گل بنفشه است و خطمى و جز آن ، هرچه مُضعف معده و مُزلق جنين باشد . اما بنفشه از آن منع كرده شد كه وى به دل خوب نيست و در بعض امزجه كرب بيشتر مىآرد و بدين سبب در تشرّب آن خوف اسقاط است . اما خطمى از آن منع كرده‌اند كه وى مدرّ حيض است و هرچه مفتح افواه رحم و مدر حيض بود باعث اسقاط مىشود در اكثر ، خصوص به مستعدّان و ضعيف مزاجان . و ديگر امور كه حبلى را از آن باز بايد داشت ، يا امر بدان بايد كرد عن قريبٍ مشروحا گفته مىشود . اما نهى از قى حامله را ، بنا بر آن است كه چون قى را زلزلة البدن گفته‌اند و همه تن را به حركت مىآرد و در اين صورت خوف است كه جنين را نيز بلغزاند ، ليكن قى كه حوامل را خود به خود مىآيد اگر آمدنش به آسانى و بىايذا باشد بند نشايد كرد كه مواد فاسده را طبيعت مندفع مىكند و حبس وى روا نيست ، مگر آنجا كه افراط كند يا خوف اسقاط باشد زود بند بايد كرد به اشربهء مناسبه . و هرگاه نفس قى در حق حبالى منهىٌ عنه باشد ، استعمال مقيات قويه ظاهر است كه در غايت منع خواهد بود ، اما عند الضرور به مقيات ملايم توان پرداخت . فائده در تدبير كلى حوامل واجب است ايشان را كه طبع دايم ملائم باشد به اعتدال و جهت اين كار اسفيدباجات دسمه نيكوترين چيزها است . و بايد كه پيوسته رياضت معتدله و مشى به رفق همىكنند كه به غايت سود دارد . و افراط در رياضت نكنند كه موجب اسقاط است . و ايضا بايد كه استحمام بر خود حرام داند ، مگر وقت اقتراب ، يعنى قرب ولادت ، كه در اين اوقات بعض زنان را استحمام به غايت نفع مىدهد در تسهيل ولادت . و ايضا بايد كه تدهين